خلاصه بحث :
۱- استاد مصباح بابی در کتاب معارف قرآن گشوده است تحت عنوان انسان شناسی ، در این باب یکی از مهمترین بحث های قرانی را که در ارتباط با انسان بیان داشته اند عبارت است از :
آفرینش انسان در قرآن( و در ذیل آن به دو موضوع: منشاء آفرینش انسان، وبطور خاص آفرینش آدم با نگاه به آیات قرآن پرداخته است)
۲- استاد مصباح بحث آفرینش آدم را با بیان چند پرسش کلیدی ای آغاز می کند که گویا مناسبات و یافته های علمی و تجربی روز در این حوزه آن را با خود به ارمغان آورده است . و آن مسئله آفرینش مستقل و دفعی آدم و یا با واسطه و تدریجی اوست که با تئوری تکامل تدریجی موجودات زیستی از جمله انسان در فرضیه تکاملی داروین دامن زده شده است و داروین آن را به عنوان یک دستاورد علمی در آثار خویش آورده است و در میان دینداران چه یهودی و چه مسیحی و مسلمان موجی از قبول و رد را به همراه داشته است. در جامعه ایرانی بودند عالمانی که دغدغه هم علوم تجربی و هم دین و قرآن را توامان داشته اند ( مثل مرحوم مهندس مهدی بازرگان در کتاب راه طی شده و دکتر یدالله سحابی در کتاب خلقت انسان) که معتقد بودند که کتابی چون قرآن را نمی توان در کنار عهد عتیق (تورات و انجیل ) قرار داد و با آن ها به سنجش نشاند ، چرا که قرآن کتاب اصیل و دست نخورده و در تعامل منطقی با علم و یافته قطعی دانش تجربی است لذا تلاش کردند که مویداتی از آیات قرآن در ارتباط با آفرینش تدریجی انسان، و یا به تعبیر خود آنان آدم، پیدا کنند و چنین نیز کردند و با توجه به آیات فراوان از قرآن بخصوص ایه ۳۲ سوره آل عمران و آیه ۱۱ سوره اعراف با قاطعیت تمام استدلال کردند که که آفرینش آدم مستقل و دفعی نبوده است بلکه باواسطه و تدریجی بوده است لذا آیات قرآن هیچ گاه در تعارض با علم بطور عام، و با تئوری داروین بطور خاص، نبوده و نیست.
۳- مرحوم استاد مصباح در مبحث آفرینش آدم ،در نگاه نخست احتمال چنین نگاه و بر داشتی از قرآن( تدریجی بودن خلقت ادم ) را نفی نکرد ولی معتقد است که در برخی آیات قرائنی هست که چنین احتمال را بر نمی تابد ، و آن ایه ۵۹ سوره آل عمران و آیه ۷ و ۸ سوره سجده است
۴ - استاد مصباح در ضمن تفسیر آیات فوق الذکر به رد تدریجی بودن خلقت آدم و طرفداران این دیگاه پرداخت و با رد اشکال آنان و نیز نقد گفته هایشان بر داشت های آنان را از قران نادرست و ناتمام میداند
۵- عمده مسئله در این موضوع را باید در پیش فرض های این دو نگاه در تفاوت معنایی و تفسیری یا عدم تفاوت در دو واژه بشر و انسان دید .در نگاه طرفداران نظریه تدریجی بودن خلقت واژه بشر ناظر به بعد مادی و جسمی و قبل از تکامل عقلی و روحی آدمی است و واژه انسان مفهومی عام و کلی که هم شامل ابعاد جسمی و هم مرحله تکلیفی و عقلی و علمی و کمال روحی که نام آدم ، در این مرحله معنا پیدا می کند ( موجودی عالم و عاقل که از او نسلهای بعدی از انسان ها شکلک می گیرند) ، ولی در نظر استاد مصباح چنین نگاه و تفکیکی از وازه بشر و انسان بی معنا و غیر قابل پذیرش است